Badania odbiorcze i eksploatacyjne instalacji elektrycznych

Każda instalacja powinna być sprawdzana podczas montażu, na ile jest to możliwe w praktyce, i po jego ukończeniu, a przed przekazaniem użytkownikowi do eksploatacji. Podczas sprawdzania instalacji elektrycznej należy zachować wszelkie środki ostrożności, aby podczas pomiarów nie spowodować niebezpieczeństwa dla ludzi oraz aby nie spowodować uszkodzenia badanej instalacji elektrycznej (urządzenia elektrycznego) i obiektu, w którym się ona znajduje (nawet w przypadku, gdy badany obwód jest wadliwy).

Sprawdzanie odbiorcze i eksploatacyjne powinno obejmować porównanie otrzymanych wyników pomiarów z odpowiednimi kryteriami, w celu stwierdzenia, że wymagania norm zostały spełnione. Sprawdzeniu takiemu podlega również rozbudowa lub zmiana instalacji elektrycznej, w celu stwierdzenia, czy jest ona zgodna z normą i nie spowoduje pogorszenia stanu bezpieczeństwa istniejącej instalacji. Wszystkie związane z tym procedury i czynności powinny być wykonane przez osobę wykwalifikowaną, kompetentną w zakresie sprawdzania.

Każda instalacja elektryczna – nowo wykonana, przebudowywana, jak i eksploatowana – musi przechodzić odpowiednie badania. Zarówno badania odbiorcze, jak i eksploatacyjne muszą być wykonywane zgodnie z wymaganiami obowiązującymi w danym czasie. 

Obowiązującą obecnie normą określającą zakres i sposób badań jest PN-HD 60364 – część 6: Sprawdzenie [1]. Norma ta została powołana do obowiązkowego stosowania w rozporządzeniu ministra infrastruktury z 12 marca 2009 r., zmieniającym rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [2] (rozporządzenie to weszło w życie po upływie 3 miesięcy od dnia jego ogłoszenia – 7 lipca 2009 r.). W normie tej podano wymagania dotyczące sprawdzania (za pomocą oględzin i prób) instalacji elektrycznych w obiektach budowlanych. Przedstawiono metody probiercze dotyczące pomiaru rezystancji podłóg i ścian, sprawdzania urządzeń ochronnych różnicowoprądowych, pomiaru rezystancji uziemienia i pomiaru impedancji pętli zwarciowej. 

Eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci mogą zajmować się osoby, które spełniają wymagania kwalifikacyjne [3]:

• eksploatacji, do których zalicza się stanowiska osób wykonujących prace w zakresie obsługi, konserwacji, remontów, montażu i kontrolno-pomiarowym,
• dozoru, do których zalicza się stanowiska osób kierujących czynnościami osób wykonujących prace w zakresie eksploatacji oraz stanowiska pracowników technicznych sprawujących nadzór nad eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci.

Kontrolę stanu technicznego instalacji elektrycznych i piorunochronnych (oględzin), powinny przeprowadzać osoby posiadające kwalifikacje wymagane przy wykonywaniu dozoru nad eksploatacją urządzeń [4]. Częstość sprawdzania okresowego instalacji powinna być ustalana przy uwzględnieniu rodzaju instalacji i wyposażenia, jej zastosowania i działania, częstości i jakości konserwacji oraz wpływów zewnętrznych, na które jest narażona. Obiekty budowlane, wg [4], powinny być w czasie użytkowania co najmniej raz na 5 lat poddawane przez właściciela lub zarządcę kontroli okresowej. Kontrolą tą powinny być objęte między innymi instalacje elektryczne i piorunochronne w zakresie stanu sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków ochrony od porażeń, oporności izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów. Prace związane z przeprowadzaniem prób i pomiarów w instalacjach elektrycznych o napięciu znamionowym do 1 kV (z wyłączeniem prac wykonywanych stale przez upoważnionych pracowników w ustalonych miejscach) powinny być wykonywane przez co najmniej dwie osoby [5].

Wymagania stawiane instalacjom elektrycznym

Instalacje i urządzenia elektryczne, przy zachowaniu obowiązujących przepisów i norm, powinny zapewniać [2]:

• Dostarczanie energii elektrycznej o odpowiednich parametrach technicznych do odbiorników, stosownie do ich potrzeb użytkowych.
• Ochronę przed porażeniem prądem elektrycznym, przepięciami łączeniowymi i atmosferycznymi, powstaniem pożaru, wybuchem i innymi szkodami.
• Ochronę przed emisją drgań i hałasu powyżej dopuszczalnego poziomu oraz przed szkodliwym oddziaływaniem pola elektromagnetycznego.

W instalacjach elektrycznych należy stosować [2]:

• Złącza instalacji elektrycznej budynku, usytuowane w miejscu dostępnym dla dozoru i obsługi oraz zabezpieczone przed uszkodzeniami, wpływami atmosferycznymi, a także ingerencją osób niepowołanych, umożliwiające odłączenie instalacji od sieci zasilającej.
• W obwodach rozdzielczych i odbiorczych oddzielny przewód ochronny i neutralny.
• Urządzenia ochronne różnicowoprądowe uzupełniające podstawową ochronę przeciwporażeniową i ochronę przed powstaniem pożaru, powodujące w warunkach uszkodzenia samoczynne wyłączenie zasilania.
• Wyłączniki nadprądowe w obwodach odbiorczych.
• Zasadę selektywności (wybiórczości) zabezpieczeń.
• Przeciwpożarowe wyłączniki prądu – stosowane w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³ lub zawierających strefy zagrożone wybuchem. Powinny one zapewnić odcięcie dopływu prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. Należy je umieszczać w pobliżu głównego wejścia do obiektu i odpowiednio oznakować. Odcięcie dopływu prądu wyłącznikiem przeciwpożarowym nie może powodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej, w tym zespołu prądotwórczego, z wyjątkiem źródła zasilającego oświetlenie awaryjne (jeżeli występuje ono w budynku).
• Połączenia wyrównawcze główne i miejscowe, łączące przewody ochronne z częściami przewodzącymi innych instalacji i konstrukcji budynku. Połączeniami wyrównawczymi należy objąć:
  • instalację wodociągową wykonaną z przewodów metalowych,
  • metalowe elementy instalacji kanalizacyjnej,
  • instalację ogrzewczą wodną wykonaną z przewodów metalowych,
  • metalowe elementy instalacji gazowej,
  • metalowe elementy szybów i maszynowni dźwigów,
  • metalowe elementy przewodów i wkładów kominowych,
  • metalowe elementy przewodów i urządzeń do wentylacji i klimatyzacji,
  • metalowe elementy obudowy urządzeń instalacji telekomunikacyjnej.
• Zasadę prowadzenia tras przewodów elektrycznych w liniach prostych, równoległych do krawędzi ścian i stropów.
• Przewody elektryczne z żyłami wykonanymi wyłącznie z miedzi, jeżeli ich przekrój nie przekracza 10 mm².
• Urządzenia ochrony przeciwprzepięciowej.

Instalacja odbiorcza w budynku i w samodzielnym lokalu powinna być wyposażona w urządzenia do pomiaru zużycia energii elektrycznej, usytuowane w miejscu łatwo dostępnym i zabezpieczone przed uszkodzeniami i ingerencją osób niepowołanych. W budynku wielorodzinnym liczniki pomiaru zużycia energii elektrycznej należy umieszczać w zamykanych szafkach, poza lokalami mieszkalnymi.

Prowadzenie instalacji i rozmieszczenie urządzeń elektrycznych w budynku powinno zapewniać bezkolizyjność z innymi instalacjami w zakresie odległości i ich wzajemnego usytuowania. Główne ciągi instalacji elektrycznej w budynku mieszkalnym wielorodzinnym, budynku zamieszkania zbiorowego i budynku użyteczności publicznej należy prowadzić poza mieszkaniami i pomieszczeniami przeznaczonymi na pobyt ludzi, w wydzielonych kanałach lub szybach instalacyjnych. Przewody i kable elektryczne należy prowadzić w sposób umożliwiający ich wymianę bez potrzeby naruszania konstrukcji budynku.

Obwody odbiorcze instalacji elektrycznej w budynku wielorodzinnym należy prowadzić w obrębie każdego mieszkania lub lokalu użytkowego. W instalacji elektrycznej w mieszkaniu należy stosować wyodrębnione obwody: oświetlenia, gniazd wtyczkowych ogólnego przeznaczenia, gniazd wtyczkowych w łazience, gniazd wtyczkowych do urządzeń odbiorczych w kuchni oraz obwody do odbiorników wymagających indywidualnego zabezpieczenia. Pomieszczenia w mieszkaniu należy wyposażyć w wypusty oświetleniowe oraz w niezbędną liczbę odpowiednio rozmieszczonych gniazd wtyczkowych. Instalacja oświetleniowa w pokojach powinna umożliwiać załączanie źródeł światła za pomocą łączników wieloobwodowych [2].

W budynku wielorodzinnym oświetlenie i odbiorniki w pomieszczeniach komunikacji ogólnej oraz technicznych i gospodarczych powinny być zasilane z tablic administracyjnych. Mieszkania w budynku wielorodzinnym i odrębne mieszkania w budynku zamieszkania zbiorowego należy wyposażyć w instalację wejściowej sygnalizacji dzwonkowej, a w razie przeznaczenia ich dla osób niepełnosprawnych – również w odpowiednią sygnalizację alarmowo-przyzywową.

Oględziny instalacji

Oględziny należy wykonać w celu potwierdzenia, czy wyposażenie elektryczne, stanowiące część instalacji elektrycznej, nie ma widocznych uszkodzeń wpływających na pogorszenie bezpieczeństwa oraz czy spełnia wymagania bezpieczeństwa odpowiednich norm wyrobu. Oględziny powinny uwzględniać wszystkie wymagania szczególne dotyczące specjalnych instalacji i lokalizacji i obejmować co najmniej następujące sprawdzenia [1]:

•  sposób ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym,
•  obecność przegród ogniowych i innych środków zapobiegających rozprzestrzenianiu się ognia oraz ochrony przed skutkami działania ciepła,
•  dobór przewodów z uwagi na obciążalność prądową i spadek napięcia,
•  dobór i nastawienie urządzeń zabezpieczających i sygnalizacyjnych,
•  obecność i prawidłowe umieszczenie właściwych urządzeń do odłączania izolacyjnego i łączenia,
•  dobór urządzeń i środków ochrony, właściwych ze względu na wpływy zewnętrzne,
•  prawidłowe oznaczenie przewodów neutralnych i ochronnych,
•  przyłączenie łączników jednobiegunowych do przewodów fazowych,
•  obecność schematów, napisów ostrzegawczych lub innych podobnych informacji,
•  oznaczenie obwodów, urządzeń zabezpieczających przed prądem przetężeniowym, łączników, zacisków itp.,
•  poprawność połączeń przewodów,
•  obecność i ciągłość przewodów ochronnych, w tym przewodów do ochronnych połączeń wyrównawczych głównych i połączeń wyrównawczych dodatkowych,
•  dostępność urządzeń, umożliwiająca wygodną obsługę, identyfikację i konserwację.

Badania instalacji elektrycznej

W zależności od budowy instalacji elektrycznej należy sprawdzić [1]: 

• Ciągłość przewodów – należy wykonać próbę ciągłości elektrycznej przewodów ochronnych oraz w przypadku pierścieniowych obwodów odbiorczych – przewodów czynnych. Pierścieniowy obwód odbiorczy jest obwodem ukształtowanym w formie pierścienia przyłączonego do jednego punktu zasilania.
• Wartość rezystancji izolacji instalacji elektrycznej.
• Ochronę za pomocą SELV, PELV lub separacji elektrycznej.
• Wartość rezystancji/impedancji podłóg i ścian – w razie konieczności sprawdzenia wymagań dotyczących rezystancji izolacji podłóg i ścian należy wykonać co najmniej trzy pomiary w tym samym pomieszczeniu, z czego jeden w odległości ok. 1 m od dostępnej w tym pomieszczeniu części przewodzącej obcej. Pozostałe dwa pomiary należy wykonać dla większych odległości. Pomiar wartości rezystancji/impedancji podłóg izolacyjnych i ścian wykonuje się przy napięciu układu (w stosunku do ziemi) i przy częstotliwości nominalnej.
• Samoczynne wyłączanie zasilania – należy sprawdzić zgodność z postanowieniami normy PN-IEC 60364 Cz. 4-41 [7], dokonując dla sieci TN:
  
  • Pomiaru impedancji pętli zwarciowej. Jeżeli do wyłączania zasilania zastosowano urządzenia RCD o prądzie IΔn < 500 mA, to zwykle pomiar impedancji pętli zwarciowej nie jest konieczny. Alternatywnie, jeżeli są dostępne obliczenia impedancji pętli zwarciowej lub rezystancji przewodów ochronnych, a sposób wykonania instalacji umożliwia sprawdzenie długości i przekroju przewodów, wystarczające jest sprawdzenie ciągłości elektrycznej przewodów ochronnych. Spełnienie wymagań można sprawdzić, mierząc rezystancję przewodów ochronnych.
  • Sprawdzenia charakterystyk i/lub skuteczności współdziałającego urządzenia ochronnego. To sprawdzenie należy przeprowadzić, wykonując:
    • w przypadku zabezpieczeń przetężeniowych – oględziny nastawienia krótko zwłocznego lub bezzwłocznego wyzwalania wyłączników (prądu znamionowego i typu bezpieczników),
    • w przypadku urządzeń RCD – oględziny i próbę (pomiaru czasów wyłączenia należy dokonać jedynie przy urządzeniach RCD użytych ponownie oraz podczas rozbudowy lub zmiany istniejącej instalacji, w której istniejące urządzenia RCD mają być użyte również do wyłączania obwodów w tej rozbudowanej lub zmienionej instalacji; jeżeli skuteczność środków ochrony została potwierdzona w punkcie znajdującym się po stronie odbiorów za RCD, to ochrona instalacji znajdującej się po stronie odbiorów od tego punktu może być wykazana przez stwierdzenie ciągłości przewodów ochronnych).
• Ochronę dodatkową.
• Biegunowość i kolejność faz. Ponieważ przepisy zabraniają instalowania łączników jednobiegunowych w przewodzie neutralnym, należy przeprowadzić próbę w celu sprawdzenia, czy wszystkie takie łączniki są włączone jedynie w przewody fazowe. W przypadku obwodów wielofazowych należy sprawdzić, czy jest zachowana kolejność faz.
• Poprawność prób funkcjonalnych i operacyjnych. Zespoły takie jak rozdzielnice i sterownice powinny być poddane próbie działania, w celu sprawdzenia czy są one właściwie zmontowane, nastawione i zainstalowane.
• Spadek napięcia – oszacowany na podstawie pomiaru impedancji obwodu lub na podstawie diagramu, którego przykład podano w PN-HD 60364-6 [1]. Zgodnie z wymaganiami Polskich Norm spadek napięcia między złączem instalacji a urządzeniem odbiorczym nie powinien przekraczać 4% znamionowego napięcia instalacji [6].

Minimalne wartości rezystancji izolacji [1]

Pomiar rezystancji izolacji

Pomiary rezystancji izolacji służą do określenia stanu izolacji instalacji oraz odbiorników energii elektrycznej. Stan izolacji ma decydujący wpływ na bezpieczeństwo obsługi i prawidłowe funkcjonowanie instalacji i urządzeń elektrycznych. Systematyczne wykonywanie badań jest niezbędne do wykrycia pogarszającego się stanu izolacji.

Wyróżnia się następujące podstawowe elementy mające wpływ na degradację izolacji:

• wpływ płynącego przez urządzenie prądu elektrycznego (oddziaływanie elektromagnetyczne, dynamiczne i termiczne),
• narażenia mechaniczne,
• agresja chemiczna, wynikająca m.in. z zanieczyszczenia środowiska.

Czynnikami wpływającymi na zmierzoną wartość rezystancji izolacji są: wilgotność, temperatura, napięcie pomiarowe, czas pomiaru, czystość powierzchni materiału izolacyjnego. Zasada pomiaru rezystancji izolacji miernikami polega na podaniu na zaciski mierzonego obiektu stałego napięcia pomiarowego (o wartości wyższej od znamionowego napięcia pracy badanego urządzenia) i – po określeniu płynącego w obwodzie pomiarowym prądu – obliczeniu przez mikroprocesor wartości rezystancji.

Przed wykonaniem pomiarów należy upewnić się, czy mierzony obiekt jest odłączony od sieci zasilającej. Podczas pomiaru wartość rezystancji izolacji początkowo szybko wzrasta, po czym ustala się przy pewnej wartości. Zjawisko to jest spowodowane zmianami zachodzącymi w materiale izolacyjnym pod wpływem pola elektrycznego i przepływającego prądu. 

Izolowane części metalowe (np. pancerz kabla) stanowią kondensator i początkowo płynie prąd pojemnościowy o znacznej wartości. Prąd ten po pewnym czasie maleje do zera, a szybkość jego zanikania zależy od pojemności badanego obiektu. Duże obiekty, z większą pojemnością (np. kable elektroenergetyczne), ładują się w dłuższym czasie. Zgromadzony ładunek stanowi źródło potencjalnego zagrożenia, dlatego po pomiarze powinien być bezwzględnie rozładowany (niektóre mierniki elektroniczne dokonują samoczynnego rozładowania mierzonego obiektu po zakończeniu pomiarów).

Rezystancję izolacji należy zmierzyć między przewodami czynnymi a przewodem ochronnym, przyłączonym do układu uziemiającego. Do celów tego pomiaru przewody czynne można połączyć. Do celów pomiarowych przewód neutralny odłącza się od przewodu ochronnego. W układach TN-C pomiar wykonuje się między przewodami czynnymi a przewodem PEN.

W pomieszczeniach, w których występuje zagrożenie pożarowe, pomiar rezystancji izolacji powinien być wykonany między przewodami czynnymi. W praktyce może być konieczne wykonanie tego pomiaru podczas montażu instalacji, przed przyłączeniem wyposażenia. 

Wartości rezystancji izolacji są zwykle dużo większe niż podane w tabeli. Jeżeli takie wartości wykazują ewidentne różnice, konieczne są dalsze badania dla zidentyfikowania przyczyn. Rezystancja izolacji mierzona przy napięciu probierczym o wartości podanej w tabeli jest zadowalająca, jeżeli jej wartość dla każdego obwodu z odłączonym osprzętem jest nie mniejsza niż odpowiednia wartość podana w tej tabeli.

Jeżeli istnieje prawdopodobieństwo, że ograniczniki przepięć lub inne urządzenia (np. lampki sygnalizacyjne) mogą mieć wpływ na próbę sprawdzającą lub mogą się uszkodzić, takie urządzenia należy odłączyć przed wykonaniem próby rezystancji izolacji. Jeżeli odłączenie takich urządzeń jest w sposób uzasadniony niewykonalne, napięcie probiercze dotyczące szczególnego obwodu może być obniżone do 250 V dc, ale rezystancja izolacji powinna mieć wartość co najmniej 1 MΩ.

Protokołowanie

Protokół odbiorczy

Po zakończeniu sprawdzania instalacji nowej lub rozbudowanej (zmienionej instalacji istniejącej) należy sporządzić protokół odbiorczy. Powinien on zawierać szczegóły instalacji objętej protokołem (umożliwiające identyfikację każdego obwodu wraz z jego urządzeniami ochronnymi), łącznie z zapisem z oględzin i wyników pomiarów. Wady i braki stwierdzone podczas sprawdzania wykonanego zadania należy usunąć, zanim wykonawca zadeklaruje, że instalacja spełnia wymagania obowiązujących przepisów i norm. W przypadku sprawdzania odbiorczego zmienionej lub rozbudowanej instalacji, protokół może zawierać zalecenie naprawy lub ulepszenia.

W protokole należy podać osobę lub osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo, budowę i sprawdzenie instalacji, uwzględniając indywidualną odpowiedzialność tych osób w stosunku do osoby zlecającej pracę. Protokoły powinny być opracowane i podpisane (lub autoryzowane w inny sposób) przez osobę lub osoby kompetentne w zakresie sprawdzania oraz powinny zawierać zalecenie dotyczące okresu między sprawdzeniem odbiorczym i pierwszym sprawdzeniem okresowym.

Protokół okresowy

Po zakończeniu sprawdzenia okresowego istniejącej instalacji należy sporządzić protokół okresowy. Taka dokumentacja powinna zawierać szczegóły dotyczące sprawdzanych części instalacji i ograniczeń w sprawdzeniu objętym protokołem, a także opis oględzin oraz wyniki pomiarów. Protokół okresowy może zawierać zalecenia dotyczące napraw lub ulepszeń, takich jak modernizacja instalacji w celu doprowadzenia do zgodności z aktualnymi normami, jeżeli może to być właściwe.

Wszystkie uszkodzenia, pogorszenia stanu, wady lub niebezpieczne warunki powinny być w protokole odnotowane. Odnotowane powinny być również znaczące ograniczenia zakresu sprawdzenia okresowego w stosunku do wymagań normy [1], wraz z podaniem ich przyczyny.

Protokół powinien być opracowany i podpisany, lub w inny sposób poświadczony, przez kompetentną osobę lub osoby. Osoba odpowiedzialna za sprawdzenie (lub osoba upoważniona do działania w jej imieniu) powinna przekazać protokół okresowy osobie zlecającej sprawdzenie.

W przypadku stwierdzenia, że badana instalacja może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, jest użytkowana w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu lub jest w nieodpowiednim stanie technicznym, właściwy organ (w trybie decyzji) nakazuje usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania obowiązku.

Może on również zakazać użytkowania obiektu budowlanego lub jego części do czasu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, przy czym decyzja ta może być ogłoszona ustnie i podlega natychmiastowemu wykonaniu.

Właściciel lub użytkownik obiektu budowlanego, na którym spoczywają obowiązki w zakresie napraw, jest obowiązany w czasie lub bezpośrednio po przeprowadzonej kontroli, usunąć stwierdzone uszkodzenia oraz uzupełnić braki, które mogłyby spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, a w szczególności pożar albo porażenie prądem elektrycznym. Obowiązek ten powinien być potwierdzony w protokole z kontroli obiektu budowlanego. Osoba dokonująca kontroli jest obowiązana bezzwłocznie przesłać kopię tego protokołu do właściwego organu. Właściwy organ, po otrzymaniu kopii protokołu, przeprowadza bezzwłocznie kontrolę obiektu budowlanego, w celu potwierdzenia usunięcia stwierdzonych uszkodzeń oraz uzupełnienia braków [4].

Podsumowanie

Wykonując sprawdzenie odbiorcze, należy wykazać spełnienie przez badaną instalację lub urządzenie elektryczne wymagań aktualnych przepisów i norm. Podczas okresowych badań odbiorczych sprawdza się, czy badana instalacja spełnia wymagania obowiązujące w czasie jej wykonywania. Taka sytuacja wymaga od osób wykonujących badania znajomości nie tylko aktualnych i starych wymagań, ale również okresów, w których one obowiązywały. Jednakże w praktyce bardzo często osoby dokonujące sprawdzenia nie stosują się do nowych, obowiązujących wymagań i sposobów pomiarów. 

Najnowsze przepisy dotyczące badań instalacji elektrycznej obowiązują od 7 lipca 2009 r. Wprowadzono w nich przede wszystkim obowiązek stosowania w instalacjach elektrycznych urządzeń ochronnych różnicowoprądowych (uzupełniających podstawową ochronę przeciwporażeniową i ochronę przed powstaniem pożaru i powodujących w warunkach uszkodzenia samoczynne wyłączenie zasilania) oraz powołano do obowiązkowego stosowania normę PN-HD 60364-6:2008 [1] zawierającą wymagania oraz sposób sprawdzenia instalacji.

Artykuł powstał w ramach pracy statutowej S/WE/4/08

Autor:

WIADOMOŚCI ELEKTROTECHNICZNE / Grzegorz Hołdyński, Zbigniew Skibko

LITERATURA 

[1] PN-HD 60364-6:2008 Instalacje elektryczne niskiego napięcia – Część 6: Sprawdzanie

[2] Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (z późniejszymi zmianami)

[3] Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 kwietnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci (z późniejszymi zmianami)

[4] Prawo Budowlane. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. (z późniejszymi zmianami)

[5] Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 17 września 1999 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach i instalacjach energetycznych

[6] PN-IEC 60364-5-52:2002 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych – Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego – Oprzewodowanie

[7] PN-IEC 60364-4-41:2000 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych – Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa – Ochrona przeciwporażeniowa