Ciągły monitoring jakości energii elektrycznej

fot. smartgrid.agh.edu.pl

W wyniku dynamicznego rozwoju środków technicznych monitorowania parametrów jakości energii elektrycznej jako nowej gałęzi nauki i techniki o interdyscyplinarnym charakterze, obserwowany jest intensywny rozwój przyrządów do pomiaru parametrów jakości energii elektrycznej. Rozwój ten jest wymuszony techniczną i ekonomiczną potrzebą oraz postępem w dziedzinie teorii i techniki przetwarzania sygnałów.

Ciągły monitoring jakości energii elektrycznej

Kolejnym etapem w tym procesie jest budowa – na bazie zainstalowanych analizatorów – rozproszonych systemów monitorowania jakości energii elektrycznej. Nie jest to tożsame tylko i wyłącznie z „informatyzacją” w potocznym znaczeniu tego pojęcia. Wykorzystanie najnowszych zdobyczy nauki, w tym informatyki to zaledwie jeden z elementów tych działań. Systemy monitorowania swym zasięgiem mogą obejmować sieci elektroenergetyki zawodowej czyli dostawców energii, jak również sieci należące do odbiorców.

Trend ten jest obserwowany w rozwiniętych technicznie krajach w Europie i świecie, tam gdzie rozwijający się rynek energii elektrycznej uruchamia mechanizmy bodźcowe wymuszające poprawę warunków dostawy energii elektrycznej. Te zjawiska obserwuje się także w polskiej elektroenergetyce. Znaczenie systemów ciągłego monitoringu jakości energii elektrycznej jest ogromne. Pozwalają one na pozyskiwanie cennych i wiarygodnych informacji o rzeczywistym stanie pracy monitorowanego systemu elektroenergetycznego.

Umożliwiają kompleksową analizę i ocenę jakości energii elektrycznej i to w długim czasie. Ponadto mogą stanowić podstawę do różnego rodzaju decyzji związanych z modernizacją oraz rozbudową istniejącej infrastruktury elektroenergetycznej. Bardzo istotne było opracowanie w 2009 r. pierwszego Krajowego Raportu Benchmarkingowego nt. jakości dostaw energii elektrycznej do odbiorców przyłączonych do sieci przesyłowych i dystrybucyjnych [1].

W tym dokumencie poświęcono bardzo dużo miejsca rozproszonym systemom monitorowania, opisując stan istniejący (bardzo pesymistyczny) oraz formułując we wnioskach końcowych zalecenia na najbliższą przyszłość. Dla podkreślenia znaczenia systemów monitorowania przytoczono jeden z wniosków końcowych: Instalacja rozproszonych systemów monitorowania wskaźników jakości napięcia to proces nieunikniony, który już obecnie jest, a będzie w coraz większym stopniu w przyszłości, wymuszany różnymi czynnikami, w tym przede wszystkim potrzebami technicznymi – trendy zmian wartości parametrów jakości napięcia to jedne z najlepszych wskaźników stanu technicznego urządzeń sieciowych. Prace wstępne przygotowujące do instalacji takiego systemu należy podjąć jak najwcześniej, w pierwszej kolejności od opracowania koncepcji i bilansu potrzeb sprzętowych.

Należy również zwrócić uwagę na obserwowany bardzo intensywny rozwój inteligentnych systemów elektroenergetycznych tzw. smart grids oraz technologii odnawialnych źródeł energii. Jest to spowodowane potrzebą wprowadzenia nowej jakości do sieci elektroenergetycznych w obliczu pojawiających się zagrożeń zarówno w zakresie deficytu pierwotnych zasobów energii jak i zbyt niskiej efektywności jej wytwarzania, przesyłu, rozdziału i użytkowania. Jest to kolejny, ważny czynnik przyczyniający się do wzrostu zainteresowania inteligentnymi systemami pomiarowymi, tzw. systemami smart metering czyli systemami monitorowania, np.: zużycia energii elektrycznej (energy smart metering), efektywności energetycznej (energy efficiency smart metering) oraz jakości energii elektrycznej (power quality [pq] smart metering). Dzięki tego typu systemom uzyskuje się rozszerzenie funkcjonalności usług świadczonych przez dostawcę na rzecz odbiorcy. Odbiorcom zaś daje możliwość uczestnictwa w grze rynkowej oraz możliwość kontrolowanej, indywidualnej generacji i magazynowania energii. Zdolność interakcji umożliwia bardziej precyzyjne zawieranie kontraktów na dostawę energii, lepiej dostosowanych do wymagań i potrzeb wszystkich stron [2].

Struktura systemu monitorowania jakości energii elektrycznej

Monitoring jakości energii elektrycznej to proces gromadzenia odpowiedniego zbioru danych (parametrów, współczynników) pozyskiwanych w wyniku pomiaru napięć i prądów, przesłania ich do miejsca docelowego i przetwarzania do postaci pozwalającej na uzyskanie użytecznej informacji. Cały proces powinien w maksymalnym stopniu cechować się automatycznością przy minimalnej interwencji człowieka. Uzyskanie użytecznej informacji otrzymuje się w wyniku odpowiedniej analizy i interpretacji zgromadzonych danych pomiarowych.

Zasadniczo system tego typu składa się z następujących części:

Część 1 – pomiar i akwizycja danych pomiarowych za pomocą analizatorów jakości energii elektrycznej.

Część 2 – transmisja danych pomiarowych przez wybrane media komunikacyjne (rozbudowane systemy monitorowania mogą zawierać pośrednie bazy danych dedykowane do obsługi części analizatorów lub innych urządzeń pomiarowych). Taka sytuacja może być też związana z faktem wykorzystywania do budowy systemu monitorowania analizatorów różnego typu lub pochodzących od różnych producentów. Wówczas system monitowania będzie składał się z kilku systemów pomiarowych.

Część 3 – centrum gromadzenia danych pomiarowych, zawierające serwer centralny oraz centralną bazę danych.

Część 4 – centralne środowisko software’owe, w którym dokonuje się wizualizacji, analizy, interpretacji i oceny danych pomiarowych.

W systemie przedstawionym na rysunku można wyróżnić dwie grupy elementów składowych:

grupa 1 – urządzenia tworzące fizyczną część systemu – warstwa sprzętowa systemu monitorowania,

grupa 2 – niezbędne aplikacje i oprogramowanie – warstwa software’owa systemu monitorowania.

W grupie 1, w zależności od struktury systemu monitorowania, znajdują się urządzenia takie jak:

• przekładniki napięciowe i prądowe,
• analizatory jakości energii elektrycznej,
• urządzenia tworzące medium transmisyjne, np.: instalacja sieciowa LAN/WAN, sieć GSM/GPRS, instalacja telefonii analogowej itp.,
• sprzęt komputerowy – serwery (bazodanowe, www, aplikacji), stacje robocze, terminale itp.

Do grupy 2 zaliczono aplikacje i oprogramowanie umożliwiające: 

• konfigurację analizatorów,
• ściąganie danych pomiarowych, 
• analizę wyników pomiarów
• narzędzia wizualizacyjne i moduły umożliwiające tworzenie raportów itp.

Każdy producent wyposaża swój analizator w firmowe oprogramowanie składające się z tzw. firmware’u (wewnętrzny program/kod analizatora) oraz aplikacji umożliwiających obsługę analizatora przez użytkownika (ściąganie i wgląd do zarejestrowanych danych). Oprogramowania mogą różnić się oferowanymi funkcjami oraz właściwościami.

System monitorowania jakości energii elektrycznej jest budowany w celu długoterminowego gromadzenia danych pozwalających na analizę i ocenę jakości energii elektrycznej w danym systemie elektroenergetycznym. Podstawowymi dokumentami regulującymi wymagania w obszarze jakości energii elektrycznej są:

− norma PN-EN 50160 określająca parametry napięcia zasilającego w publicznych sieciach elektroenergetycznych [3],

− rozporządzenie ministra gospodarki w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu elektroenergetycznego z 4 maja 2007 r. [4].

Rozporządzenie w części dotyczącej jakości energii elektrycznej w dużej mierze bazuje na zapisach zawartych w normie PN-EN 50160. Zatem jednym z podstawowych wymagań stawianych systemom monitorowania jest zagwarantowanie odpowiedniego zbioru danych oraz takich funkcjonalności, które pozwolą na przeprowadzenie analizy i oceny jakości energii elektrycznej zgodnie z tymi dokumentami.

Analizatory jakości energii elektrycznej

Wiarygodność oraz użyteczność wyników pomiarów parametrów jakościowych zależy w głównej mierze od przyrządu pomiarowego. Nie jest on jednak jedynym elementem decydującym o dokładności pomiarów. Należy tutaj podkreślić znaczenie sposobu i miejsca przyłączenia przyrządu do obiektu pomiarowego, a szczególnie obwodów pośredniczących między siecią elektroenergetyczną a przyrządem pomiarowym, tj. przekładników NN/nN, WN/nN, SN/nN.

fot. Analizatory jakości energii elektrycznej zastosowanie w systemie monitorowania jakości energii elektrycznej w AGH

Analizator jest jednak podstawowym i w pewnym sensie najważniejszym elementem systemu pomiarowego. To za jego pomocą dokonuje się pomiaru i akwizycji danych. Przed przekazaniem danych do pozostałej części systemu monitorowania analizator przeprowadza procesy agregacji danych i wyznaczenia odpowiedniego zbioru wartości mierzonych wielkości oraz współczynników. Zatem poprawność pomiaru i odpowiednie algorytmy jego pracy decydują o wiarygodności i użyteczności otrzymywanych danych. Liczba i rozmieszczenie poszczególnych analizatorów są zależne od rozległości i struktury monitorowanej sieci. Ponadto powinna zagwarantować wystarczająco użyteczny zbiór informacji pozwalający na całościową i kompleksową analizę oraz ocenę. Decyzja o wyborze analizatora powinna być przemyślana oraz wynikać ze świadomych oczekiwań co do jego przeznaczenia i zadań. Nie powinna ograniczać się tylko do jego ceny, ale powinna uwzględnić również oferowane właściwości metrologiczne, zakres możliwości pomiarowych oraz dodatkowe funkcjonalności.

Do oceny jakości energii elektrycznej zgodnie z normą PN-EN 50160 jest wymagany tylko pomiar napięcia – wartości dopuszczalne zostały określone tylko w odniesieniu do napięcia. W rozporządzeniu ministra gospodarki ma miejsce analogiczna sytuacja – z jedną różnicą. Mianowicie dokument ten zawiera zapis dotyczący współczynnika mocy tg(φ) < 0,4. Jego wyznaczenie wymaga pomiaru prądu. Jednak współczynnik mocy tg(φ) nie jest wskaźnikiem jakości energii elektrycznej. Pomiar prądu z wielu powodów jest jednak wskazany. W niektórych przypadkach jest wręcz niezbędny do prawidłowej analizy i interpretacji zarejestrowanych danych. Może być nieoceniony przy wyznaczaniu źródeł/przyczyn zdarzeń w dziedzinie jakości energii, może bowiem pomóc w rozstrzygnięciu, czy przyczyna zdarzenia zaistniała w sieci zasilającej powyżej czy poniżej punktu przyłączenia przyrządu pomiarowego. Jest to szczególnie ważne w przypadku zapadów napięcia. Ponadto pomiar prądu jest istotny podczas oceny emisji [5].

Z punktu widzenia obowiązujących dokumentów normalizacyjnych w obszarze pomiarów jakości energii elektrycznej analizatory powinny spełniać wytyczne zawarte w normie PN-EN 61000-4-30. Zdefiniowano w niej metody (algorytmy) pomiaru i interpretacji wyników pomiaru parametrów jakości energii w sieciach zasilających prądu przemiennego o częstotliwości 50/60 Hz. Metody pomiaru są opisane dla każdego istotnego parametru, w warunkach które dają wiarygodne i powtarzalne wyniki. Norma PN-EN 61000-4-30 w zakresie pomiarów harmonicznych i interharmonicznych odwołuje się do normy PN-EN 61000-4-7, natomiast w zakresie budowy miernika migotania światła do normy PN-EN 61000-4-15. W normie PN-EN 61000-4-7 opisano przyrządy przeznaczone do pomiarów składowych widma w przedziale częstotliwości do 9 kHz, które są nałożone na składową podstawową systemu zasilającego 50 lub 60 Hz. Wprowadzono rozróżnienie pomiędzy harmonicznymi, interharmonicznymi i innymi składowymi występującymi w paśmie do 9 kHz. Zatem norma ta stanowi ogólny przewodnik dotyczący pomiarów harmonicznych i interharmonicznych oraz przyrządów pomiarowych, dla sieci zasilających i przyłączonych do nich urządzeń. W normie PN-EN 61000-4-15 podano opis funkcjonalny oraz określono cechy konstrukcyjne przyrządu przeznaczonego do pomiaru migotania światła dla wszystkich występujących w praktyce kształtów przebiegu czasowego wahań napięcia w sieciach zasilających o częstotliwości 50 Hz. Zgodnie z zapisami zawartymi w normie PN-EN 61000-4-30 zdefiniowano trzy klasy pomiarów: A, S i B. Dla każdej klasy przedstawiono metody pomiarowe oraz stosowne wymagania funkcjonalne.

Obecnie w warunkach krajowych z punktu widzenia obowiązujących dokumentów prawnych nie została uregulowana kwestia wymaganej klasy analizatora jakości energii elektrycznej. Jednak z uwagi na możliwość wykorzystania pozyskanych danych pomiarowych do rozstrzygania kwestii spornych oraz ewentualnych rozliczeń finansowych analizatory stosowane w rozproszonych systemach monitorowania wskaźników jakości zasilania powinny należeć do klasy A. Jest to istotne dla rozliczeniowych punktów pomiarowych, w których ma miejsce granica własności między dostawcą, a odbiorcą energii elektrycznej. W punktach systemu o mniejszym znaczeniu można stosować analizatory należące do klasy S. Należy zwrócić uwagę na fakt, że niektóre z dostępnych na rynku analizatorów mają właściwości metrologiczne pozwalające na pomiary energii elektrycznej zgodnie z wymaganiami zawartymi w normie PN-EN 62053-22 (klasa dokładności 0,2 lub 0,5 s). Stąd mogą być wykorzystywane jako liczniki do celów rozliczeniowych. Ponadto analizatory mogą być wyposażone w dodatkowe obwody wyjściowe i/lub wejściowe: analogowe, cyfrowe oraz przekaźnikowe. Z tego powodu mogą być wykorzystywane w układach elektroenergetycznej automatyki.

Certyfikat zgodności z normą PN-EN 61000-4-30

Na rynku jest dostępnych wiele analizatorów różnych producentów, w różnych przedziałach cenowych. Nabywcy decydując się na zakup analizatora powinni kierować się nie tyko ceną i oferowanymi funkcjami, ale również certyfikatami zgodności, przede wszystkim w odniesieniu do norm. Zgodnie z wymaganiami normy PN-EN 61000-4-30 oraz -4-15 i -4-7 certyfikacja danego analizatora jakości energii elektrycznej w zakresie zgodności z klasą A, S lub B wymaga przeprowadzenia specjalistycznych badań i testów. Na całym świecie nie ma ani jednego laboratorium oficjalnie akredytowanego przez instytucję rządową lub przez Międzynarodową Komisję Elektrotechniczną (IEC) do badań zgodności z odpowiednią klasą wg normy PN-EN 61000-4-30. Wszystkie oficjalnie akredytowane laboratoria badawcze mają certyfikat dotyczący dokładności pomiaru parametrów, takich jak: napięcie, prąd, moc, energia itp. Nie ma instytucji, która mogłaby wydać akredytowany certyfikat, ponieważ standard IEC 61000-4-30 określa tylko jak mierzyć i jakie zasady powinny być stosowane. Sytuacja ta utrudnia wybór analizatora.

W wielu przypadkach przedstawiane przez producentów certyfikaty stanowią ich deklarację. Należy jednak podkreślić, że wiarygodna certyfikacja wymaga dogłębnej znajomości stosownych norm oraz odpowiedniej wiedzy i doświadczenia. 

Z technicznego punku widzenia przeprowadzenie testów i badań dla wszystkich parametrów wymaga specjalnej aparatury badawczej, która najczęściej nie jest dostępna w standardowych laboratoriach badawczych [8]. Z tego powodu zalecane jest respektowanie certyfikatów dostarczonych przez producenta, jednak najlepiej jeżeli są one wystawione przez uznane laboratorium o potwierdzonym doświadczeniu w badaniu urządzeń pomiarowych, w tym analizatorów jakości energii elektrycznej. Warunek ten spełnia szczególnie laboratorium Power Standards Lab z USA, lecz ono także nie ma żadnej formalnej akredytacji na przeprowadzanie takich badań.

System monitorowania jakości energii elektrycznej w Akademii Górniczo-Hutniczej

Do celów badawczych, dydaktycznych oraz użytkowych w sieci zasilającej AGH oraz Miasteczka Studenckiego AGH opracowano i zbudowano rozproszony system monitorowania jakości energii elektrycznej. System monitorowania powstał dzięki zaangażowaniu pracowników Katedry Automatyki Napędu i Urządzeń Przemysłowych z Wydziału EAIiE. Prace prowadzono we współpracy z Sekcją Głównego Energetyka AGH. W tabeli zamieszczono listę systemów pomiarowych oraz analizatorów zastosowanych do budowy systemu monitorowania.

Wybrane punkty pomiarowe umożliwiają gromadzenie danych w trzech warstwach systemu zasilającego AGH: zasilanie główne, zasilanie wybranych budynków oraz zasilanie wybranych laboratoriów lub odbiorników końcowych. Pomiary są prowadzone na dwóch poziomach napięć: SN (15/8,66 kV) i nN (400/230 V). Obecnie w systemie zasilającym AGH i Miasteczko Studenckie AGH zainstalowano 13 analizatorów jakości energii elektrycznej różnych producentów. Wśród uruchomionych punktów pomiarowych 5 z nich to punkty przyłączenia do sieci dostawcy (punkt granicy własności), w których dokonuje się rozliczeń za zużytą energię elektryczną. 

Poszczególne systemy pomiarowe oraz analizatory różnią się między sobą. Różnice dotyczą m.in. liczby rejestrowanych parametrów, sposobu rejestracji zdarzeń, sposobu zapisu danych (relacyjna baza danych, własne formaty zapisu, format COMTRADE, format PQDIF), sposobu dostępu do danych, postaci i zawartości generowanych raportów oraz w zakresie oferowanych narzędzi do wizualizacji i analizy danych.

Lista systemów pomiarowych oraz analizatorów zastosowanych do budowy systemu monitorowania w AGH:

Do systemów pomiarowych nr 1, 2 i 5 oraz związanych z nimi analizatorów jest możliwy zdalny dostęp za pomocą przeglądarki internetowej. Dla systemu nr 1 jest wymagane użycie przeglądarki Internet Explorer, dla systemu nr 2 jest konieczne zainstalowanie środowiska Java. Analizatory ION7650, 61000 PQ i PQube mają wbudowany web server, stąd jest możliwy z nimi bezpośredni kontakt, np. w celu podglądu stanu bieżącego. Systemy nr 3 i 4 nie są dostępne przez przeglądarkę internetową. Z systemem nr 3 można komunikować się zdalnie, ale jest wymagane zainstalowanie na komputerze użytkownika aplikacji WinPQ (licencja) i odpowiedniej konfiguracji. Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku systemu nr 4. Na komputerze użytkownika jest potrzebna instalacja środowiska QIS (licencja). Ponieważ analizator QWave Power nie jest wyposażony w moduł umożliwiający komunikację z wykorzystaniem sieci internetowej zastosowano moduł łączący interfejs szeregowy analizatora z siecią Ethernet. Cechą wyróżniającą system nr 5 jest brak dedykowanego do obsługi analizatorów centralnego środowiska software’owego oraz centralnej bazy danych. Każdy z analizatorów funkcjonuje niezależnie. Dane są zapisywane bezpośrednio na 4- igabajtowej karcie SD zainstalowanej w analizatorze, w plikach o standardowych formatach. Zdalny dostęp do analizatora PQube jest możliwy za pomocą wybudowanego web servera, protokołu ftp, protokołu Modbus oraz poczty elektronicznej e-mail (dwukierunkowo).

W Laboratorium Jakości Energii Elektrycznej uruchomiono stanowiska komputerowe (serwery) do obsługi ww. systemów pomiarowych oraz analizatorów. Na poszczególnych serwerach zainstalowano specjalistyczne oprogramowanie niezbędne dla danej grupy analizatorów rozmieszczonych w systemie zasilającym AGH i Miasteczka Studenckiego AGH. Z tego miejsca jest nadzorowana praca całego systemu monitorowania. Dokonywany jest automatyczny odczyt danych z analizatorów, które są gromadzone w bazach danych. 

Na podstawie danych historycznych można przeprowadzić różnego rodzaju analizy i dokonać oceny jakości dostarczanej energii elektrycznej do AGH. Pomiary prowadzone za pomocą analizatorów jakości energii elektrycznej umożliwiają również analizę konsumpcji energii elektrycznej oraz efektywności energetycznej.

Oprócz wymienionych w tabeli analizatorów i systemów pomiarowych są prowadzone również prace z innymi analizatorami z wykorzystaniem ich oprogramowania: Simeas Q80 firmy Siemens, Certan PQ-100 firmy Procom System, SO-52v11/MPA-351 firmy Mikronika, PQM-701 firmy Sonel, Fluke 435 firmy Fluke, Unilyzer 902 firmy Unipower AB, Topas 1000 firmy LEM i innymi.

Na stronie smartgrid.agh.edu.pl znajduje się portal poświęcony inteligentnym systemom elektroenergetycznym tzw. smart grids prowadzony w AGH. Na stronie głównej znajdują się linki w sekcji smart metering AGH umożliwiające dostęp do omawianego systemu monitorowania.

Wnioski

Monitorowanie poziomu jakości energii elektrycznej nie jest już tylko przedmiotem zainteresowania wąskiej grupy naukowców, ale staje się codzienną praktyką w przedsiębiorstwach sieciowych, u wytwórców, u odbiorców przemysłowych i zinstytucjonalizowanych, a nawet u odbiorców indywidualnych. Energia elektryczna stała się towarem i jak w przypadku innych towarów oceniana jest jej jakość. Stąd znaczenie systemów ciągłego monitorowania jakości energii elektrycznej nabiera coraz większego znaczenia.

Zrealizowany w AGH rozproszony system monitorowania umożliwia prowadzenie badań w obszarze inteligentnych systemów pomiarowych (tzw. smart metering) jakości energii elektrycznej oraz efektywności energetycznej, wzbogaca ofertę AGH dla energetyki zawodowej oraz przemysłu, rozszerza ofertę dydaktyczną: projekty studenckie, prace magisterskie i inżynierskie, studia podyplomowe.

Wykonawcy planują kontynuowanie prac i rozbudowę stworzonego systemu monitorowania zarówno w obszarze pomiarów jakości energii elektrycznej (power quality smart metering) jak i w obszarze pomiarów efektywności energetycznej (energy efficiency smart metering). Prowadzone są również prace, mające na celu stworzenie własnego oprogramowania do gromadzenia danych z różnych analizatorów i/lub systemów pomiarowych oraz ich wizualizacji i analizy.

LITERATURA

[1] Krajowy Raport Benchmarkingowy nt. jakości dostaw energii elektrycznej do odbiorców przyłączonych do sieci przesyłowych i dystrybucyjnych. Praca zrealizowana w ramach projektu nr 2006/018-180.02.04 finansowanego przez Unię Europejską ze środków Transition Facility PL2006/018-180.02.04 „Wdrażanie konkurencyjnego rynku energii”, nr ref. 2006/018-180.02.04.02 – Część B

[2] Cieśla A., Hanzelka Z.: Inteligentne systemy elektroenergetyczne (smart grid), www.smartgrid.agh.edu.pl

[3] P N-EN 50160 Parametry napięcia zasilającego w publicznych sieciach elektroenergetycznych, www.pkn.pl

[4] Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 4 maja 2007 r. (wraz ze zmianami z 18.02.2008 oraz 21.08.2008) w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu elektroenergetycznego (Dz.U. Nr 93, poz. 623, z dnia 29.05.2007)

[5] P N-EN 61000-4-30 Kompatybilność elektromagnetyczna (EMC) – Część 4-30: Metody badań i pomiarów – Metody pomiaru jakości energii, www.pkn.pl

[6] Dugan R.C., McGranaghan M.F., Santoso S.: Electrical Power Quality Systems. Second Edition. The McGraw-Hill Companies 2003

[7] Błajszczak G., Firlit A.: Narzędzia do oceny i analizy jakości energii elektrycznej. Energetyka 2009 nr 12

[8] Neumann V.: The importance of IEC 61000-4-30 Class A for the Coordination of Power Quality Level. 9th International Conference Electrical Power Quality and Utilisation, Barcelona 2007

Praca zrealizowana w ramach grantu „Rozproszony system monitoringu i oceny jakości dostawy energii elektrycznej”, finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki, umowa nr 3143/B/T02/2011/40.

Dr inż. Andrzej Firlit – AGH Akademia Górniczo-Hutnicza, Wydział Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki, Katedra Automatyki Napędu i Urządzeń Przemysłowych, Kraków