Strefowanie rekuperacji pozwala różnicować dystrybucję powietrza pomiędzy częściami domu zależnie od sposobu ich użytkowania. System 4ZONE firmy Alnor umożliwia podział instalacji nawet na cztery strefy, a strefowanie odbywa się automatycznie – na podstawie odczytów z czujników CO2, bez udziału domowników. Wentylacja sama dopasowuje się więc do zmieniających się potrzeb strefy dziennej i nocnej.
Co to jest strefowanie rekuperacji?
Strefowanie rekuperacji polega na podzieleniu instalacji wentylacyjnej na określone obszary, dla których można osobno regulować przepływ powietrza. Strefą nie musi być pojedyncze pomieszczenie. Najczęściej to grupa pomieszczeń używanych w podobny sposób i o podobnych porach, np. część dzienna domu albo zespół sypialni. Liczba stref, ich funkcja oraz sposób połączenia z elementami nawiewnymi i wywiewnymi wynikają z projektu instalacji.
4ZONE pozwala podzielić na strefy sam nawiew albo nawiew i wywiew. Możliwe są m.in. układy z dwiema lub czterema strefami nawiewnymi, z dwiema strefami nawiewnymi i dwiema wywiewnymi, a także konfiguracje łączące skrzynkę HRQ-4ZONE-Connection-Box z trójnikiem strefującym 2ZONE.
Jak działa podział na strefę dzienną i nocną?
Najprostszy i najczęsciej stosowany podział domu jednorodzinnego wynika z funkcji pomieszczeń. Do strefy dziennej należą przede wszystkim salon, gabinet i inne pokoje, z których korzysta się głównie w ciągu dnia. Strefa nocna obejmuje sypialnie i pokoje dziecięce. Każdą z nich można dodatkowo podzielić na strefy, np. wydzielić salon z gabinetem.
Nie chodzi przy tym o sztywne przełączanie wentylacji z jednej strefy na drugą o określonej godzinie, tylko o to, żeby więcej świeżego powietrza trafiało tam, gdzie w danej chwili są domownicy.
Regulacja wydajności centrali a zmiana dystrybucji powietrza
Zmiana wydajności centrali oznacza zwiększenie lub zmniejszenie całkowitego strumienia powietrza obsługiwanego przez rekuperator. W uproszczeniu cały system pracuje wtedy mocniej albo słabiej.
Zmiana dystrybucji powietrza pomiędzy strefami dotyczy natomiast tego, jak dostępny strumień jest rozdzielany pomiędzy poszczególne części instalacji.
System strefowy może więc reagować na zapotrzebowanie w konkretnych strefach, a jednocześnie przekazywać centrali informację o potrzebie zmiany jej całkowitej wydajności.
W 4ZONE dane trafiają do modułu 4ZONE-Connection-Box, który steruje otwarciem zaworów nawiewnych i/lub wywiewnych oraz przepływem w danej strefie. Moduł może również przekazać centrali sygnał o potrzebie zwiększenia lub zmniejszenia wydajności wentylatorów.
Jak 4ZONE kieruje powietrze pomiędzy strefami?
W 4ZONE każda strefa ma dedykowany czujnik CO₂. System wykorzystuje informacje o stężeniu dwutlenku węgla, obecności mieszkańców i aktualnym zapotrzebowaniu na świeże powietrze. Dane trafiają do skrzynki sterującej 4ZONE-Connection-Box, która ustawia stopień otwarcia zaworów nawiewnych lub wywiewnych w danej strefie. Zawory mają automatyczną regulację i dopasowują przepływ z dokładnością do 1 m3/h. W strefach aktywnych otwierają się szerzej, a system może dodatkowo podnieść obroty wentylatorów rekuperatora. Komunikacja z centralą i czujnikami CO2 odbywa się bezprzewodowo, dlatego elementy systemu można zamontować niezależnie od miejsca, w którym stoi rekuperator.
Jedna skrzynka HRQ-4ZONE-Connection-Box obsługuje maksymalnie dwie strefy i cztery zawory, po dwa na strefę. System może pracować z dwiema skrzynkami i wtedy obsługuje cztery strefy oraz do ośmiu zaworów. Osiem zaworów nie oznacza jednak ośmiu niezależnie sterowanych pomieszczeń, bo każdy zawór jest przypisany do konkretnej strefy.
Czy strefowanie oznacza wyłączanie wentylacji w części domu?
Nie. 4ZONE przymyka zawory w strefach nieużywanych, ale nie odcina ich całkowicie. Zostaje tam minimalny przepływ – ok. 10-15% zaopatrzenia danej strefy. Jeżeli wentylowana jest tylko jedna strefa, skrzynka sterująca wysyła do rekuperatora sygnał, żeby proporcjonalnie zmniejszyła całkowity wydatek powietrza. Wentylatory pracują wtedy wolniej, co obniża zużycie prądu.
Przykład: jak zmienia się wykorzystanie stref w ciągu dnia?
Rano domownicy przenoszą się z sypialni do kuchni i salonu. Stężenie CO2 w strefie nocnej spada, a w dziennej rośnie, więc system kieruje więcej powietrza do części dziennej.
Gdy w ciągu dnia nie ma nikogo w domu, obie strefy pracują na minimalnym przepływie, a rekuperator zmniejsza wydajność.
Po południu i wieczorem domownicy spędzają czas głównie w salonie i gabinecie, dlatego to tam trafia większość świeżego powietrza.
W nocy sytuacja się odwraca: więcej powietrza dostają sypialnie i pokoje dziecięce, a strefa dzienna przechodzi na przepływ minimalny.
To tylko ilustracja. System nie działa według harmonogramu, ale reaguje na bieżące odczyty czujników w każdej strefie.
Co trzeba uwzględnić podczas projektowania instalacji strefowej?
Strefowania nie należy traktować jako dodatku, który można bez konsekwencji „dołożyć” na końcu projektu. Podział instalacji powinien wynikać z układu domu, sposobu użytkowania pomieszczeń i możliwości technicznych systemu. W jednym domu wystarczy prosty podział na dzień i noc, w innym lepiej sprawdzi się osobna regulacja nawiewu i wywiewu albo układ z 2ZONE.
Checklista projektanta i instalatora
- Określ funkcję poszczególnych pomieszczeń. Ustal, które przestrzenie są użytkowane wspólnie o podobnych porach. To podstawa sensownego grupowania ich w strefy.
- Zdefiniuj liczbę stref. Jedna skrzynka HRQ-4ZONE-Connection-Box obsługuje dwie strefy, dwie skrzynki – cztery.
- Ustal, czy regulowany będzie nawiew, wywiew czy oba obszary instalacji. 4ZONE pozwala m.in. skonfigurować dwie strefy nawiewne i dwie wywiewne, a także tworzyć układy mieszane.
- Przeanalizuj rozmieszczenie anemostatów. Określ, które elementy końcowe będą należały do poszczególnych stref i czy przyjęta liczba elementów mieści się w możliwościach konfiguracji systemu.
- Uwzględnij współpracę z centralą. 4ZONE współpracuje z rekuperatorami Alnor wyposażonymi w automatykę bezprzewodową i moduł Constant Flow.
- Zaplanuj rozmieszczenie czujników CO2 (co najmniej jeden w każdej strefie), zaworów i kanałów tak, żeby odpowiadało przyjętemu podziałowi na strefy.
- Sprawdź zachowanie instalacji przy ograniczeniu przepływu w części stref. Strefowanie zmienia warunki przepływowe, dlatego rekuperator, sieć kanałów, elementy regulacyjne i automatykę jako jeden układ.
- Wyjaśnij inwestorowi, czym strefowanie nie jest. Nie należy przedstawiać go jako dowolnego, niezależnego sterowania każdym pomieszczeniem ani jako całkowitego odcinania wentylacji w nieużywanej części domu.
Kiedy warto zaplanować instalację strefową?
Strefowanie sprawdza się najlepiej tam, gdzie dom ma wyraźnie oddzielone części o różnym przeznaczeniu, używane o różnych porach dnia. Dotyczy to m.in. domów z czytelnym podziałem na część dzienną i nocną, budynków z większą liczbą pomieszczeń albo instalacji, w których projektant chce osobno regulować wybrane obszary nawiewne i wywiewne.
Taki system najlepiej przewidzieć już na etapie projektowania wentylacji. Wtedy podział kanałów, rozmieszczenie anemostatów, liczba stref i dobór automatyki mogą tworzyć spójną całość, zamiast być późniejszą próbą dostosowania istniejącej instalacji do nowej logiki sterowania.
Planujesz instalację z podziałem na strefę dzienną, nocną lub inne funkcjonalne obszary budynku? Poznaj możliwości systemu 4ZONE od Alnor!
