 |
|
|
|
ARTYKUŁY Technika świetlna Wykorzystanie technik informatycznych w zarządzaniu oświetleniem |
|
Szczegółowa informacja o instalacji oświetleniowej jest podstawowym elementem wpływającym na sprawne zarządzania majątkiem oświetleniowym. Na jej podstawie można dokładnie określić wartość zawieranych kontraktów oraz oszacować ryzyko związane z prowadzeniem usługi oświetleniowej. Daje ona również możliwość opracowywania dokładnych zestawień stanu technicznego instalacji, przygotowywania planów prac eksploatacyjnych i inwestycyjnych oraz prowadzenie stałego nadzoru nad majątkiem. Do zarządzania tą informacją konieczne jest wdrożenie nowoczesnych narzędzi informatycznych dostępnych na rynku. Współczesne narzędzia informatyczne dają nam pewność właściwego użycia tej informacji w celu zapewnienia najwyższej jakości świadczonych usług.
Mówiąc o instalacji oświetleniowej nie mamy na myśli tylko „punktów świetlnych” [1] przywołanych w art. 3 pkt. 22 Prawa energetycznego, ale również wszystkie urządzenia związane z dostarczeniem energii elektrycznej od miejsca przyłączenia do źródeł światła, tj. przewody i kable elektroenergetyczne, oprawy oświetleniowe, konstrukcje wsporcze, urządzenia zabezpieczające, sterujące i pomiarowe wraz z ich obudowami. Całość tworzy kompletny i zdatny do użytku składnik majątkowy zgodnie z art. 3 pkt. 1 ust. 15 ustawy O rachunkowości [2]. Każdy ze składników służy do oświetlania miejsc publicznych i dróg znajdujących się na terenie gminy. Ilość instalacji (składników majątkowych) znajdujących się na terenie administrowanym przez gminę zależy od wielkości gminy, sieci dróg i stopnia zurbanizowania, tworząc mniej lub bardziej skomplikowaną strukturę majątkową.
Teren działania ENEA S.A. pod kątem gospodarki oświetleniowej obejmuje 339 gmin, w skład których wchodzi ok. 5,3 tysiąca miejscowości i ok. 20 tysięcy składników. Większość instalacji oświetleniowej została zabudowana na przełomie lat 70. i 80., gdzie technika informatyczna dopiero zaczynała się tworzyć. W tamtych czasach opierano się głównie na dokumentach w wersji papierowej, tj. dokumentacji projektowej, kartach obiektów inwentarzowych, zestawień zbiorczych, ręcznie rysowanych schematach sieci, mapach sztabowych czy topograficznych. Przez cały okres użytkowania instalacji informacja techniczna ulegała degradacji. Duży wpływ na to mogły mieć zrealizowane od tego okresu inwestycję związane z modernizacją, rozbudową i przebudową instalacji oświetleniowej i tym samym szybkiej aktualizacji dokumentów źródłowych.
W latach 90. nastąpiła intensywna informatyzacja, w wyniku której do prowadzenia ewidencji majątkowej i technicznej zaczęto stosować oprogramowanie baz danych – Approach 3.0, Approach 97 [3], Microsoft Access 97 [4], SAP [5] – dla działów księgowości, które znacznie przyspieszało pozyskiwanie informacji o liczbie urządzeń oświetleniowych na terenie danej gminy czy Rejonu Dystrybucji. Dzięki temu planowanie prac eksploatacyjnych i realizacja samych zadań związanych z prowadzeniem ruchu na majątku oświetleniowym stawało się bardziej efektywne. Niemniej jednak informacja ta nadal nie była pełna. Miało to odzwierciedlenie w zawieranych w tamtym okresie umowach dotyczących utrzymania instalacji oświetleniowych. Wartość umowy była sprowadzana do tzw. punktu świetlnego, co niejednokrotnie powodowało, że zawierane kontrakty były niedoszacowane.
Wraz z wprowadzeniem arkuszy kalkulacyjnych, np. Microsoft Excell [6], Lotus 1-2-3 [3], pojawiły się dokładne zestawienia urządzeń, a przy zastosowaniu oprogramowania CAD [7], np. AutoCAD [8], MicroStation [6], ArCADia-INTELLICAD [9] można było uzyskać dokładniejsze schematy instalacji oświetleniowej. Przykład pokazano na rysunku 1.
a) | b) |
| Rys. 1. Schemat instalacji oświetleniowej wykonany w programie MicroStation: a) teren miasta, b) obszar wiejski | |
Oprogramowanie takie dobrze się sprawdzało przy obsłudze składników majątkowych znajdujących się na terenie jednej lub kilku gmin. Sprawa komplikowała się przy zarządzaniu majątkiem znajdującym się na obszarze kilkuset gmin, które były obsługiwane przez kilkanaście Rejonów Dystrybucji. Mnogość rozwiązań informatycznych, brak bezpośredniej dostępności do informacji, spowolniony przepływ informacji o zmianach w sieci i tym samym brak kontroli nad aktualizacją danych często ograniczały sprawne zarządzanie majątkiem. Rozwiązaniem tych problemów stają się Systemy Informacji Geograficznej [10], nazywanych w skrócie GIS, służące do gromadzenia, przetwarzania oraz wizualizacji danych geograficznych w celu, między innymi, wspomagania procesu decyzyjnego. Każdy system GIS składa się z bazy danych geograficznych, sprzętu komputerowego i oprogramowania.
Jednym z systemów wspomagających zarządzanie majątkiem oświetleniowym może być system Facilplus Spatial [11]. Stanowi on wszechstronne rozwiązanie tworząc bazę dla całej rodziny systemów zarządzania zasobami przestrzennymi. Aplikacje zbudowane na bazie tej platformy wspomagają pracę przedsiębiorstw sieciowych, jednostek samorządu terytorialnego oraz innych podmiotów, w których działalności wymagany jest szybki dostęp do danych geograficznych.
Pozwalają na efektywne zarządzanie zasobami przestrzennymi, wykonywanie zaawansowanych analiz i zestawień oraz zarządzanie dokumentacją. Facil Spatial to rozwiązanie całkowicie oparte na technologii internetowej, gdzie wszystkie informacje przechowywane są na centralnym serwerze. Dzięki temu po wprowadzeniu informacji mogą być wykorzystane i modyfikowane przez innych użytkowników, którzy posiadają odpowiednie uprawnienia. Pozwala to uniknąć powielania tych samych informacji oraz ogranicza dodatkowe koszty wynikające z duplikowania pracy.
Wersja mobilna systemu Facilplus Spatial jest rozwinięciem aplikacji stanowiskowej, która pozwala zbierać dane w terenie podczas spisu z natury, oględzin i przeglądów sieci. Dane zbierane są przy wykorzystaniu wydajnego urządzenia klasy tablet oraz przemysłowego urządzenia GPS. W trakcie procesu zbierania danych użytkownik posiada pełną informację na temat topologii sieci, która jest dynamicznie tworzona i wyświetlana na ekranie tabletu (fot. 1). Pozwala to uniknąć licznych pomyłek i problemów z późniejszym stanowiskowym przerysowaniem sieci w biurze na podstawie dokumentacji papierowej. System jest również wyposażony w procedury weryfikujące prawidłowość i poprawność wprowadzanych danych, gwarantujące więc możliwość wykorzystania danych np. podczas obliczeń sieciowych oraz generowania licznych zestawień i raportów.
Warunkiem koniecznym do pełnego wykorzystania potencjału drzemiącego w takim systemie jest pozyskanie dokładnej informacji o instalacji oświetleniowej. Bez niej żaden system nie będzie mógł w pełni wspierać zarządzania majątkiem oświetleniowym.
ENEA S.A., bazując na wieloletnich doświadczeniach w zarządzaniu majątkiem oświetleniowym, uruchomiła projekt inwentaryzacji instalacji oświetleniowej, którego celem było pozyskanie dokładnej informacji technicznej o instalacji oświetleniowej stanowiących majątek Grupy ENEA. Pierwszym etapem był spis z natury instalacji oświetleniowej.
W trakcie spisu identyfikowano urządzenia (składniki majątkowe) znajdujące się w terenie. Spisu dokonywano z wykorzystaniem urządzeń mobilnych (fot. 1), korzystając ze specjalnie przygotowanego systemu informatycznego Facilplus Spatial w wersji mobilnej. Dzięki temu procesowi uzyskano pełen schemat sieci oświetleniowej wraz z dokładnym opisem technicznym. Spisana instalacja oświetleniowa była identyfikowana na podstawie danych źródłowych, np.: książek majątkowych, danych z systemów księgowych (SAP), umów eksploatacyjnych dotyczących instalacji oświetleniowej itp. Na tej podstawie ustalony został właściciel poszczególnych urządzeń wchodzących w skład instalacji. Instalacje oświetleniowe (urządzenia) zostały zgrupowane według przebiegów elektrycznych wychodzących od szafki oświetleniowej. W ten sposób uzyskano ok. 20 tysięcy zestawień inwentarzowych ukazujących instalację oświetleniowe w sposób umożliwiający ich identyfikację w strukturze majątkowej.
Najmniejszą jednostką inwentarzową w nowym systemie jest szafka oświetleniowa wraz z zasilanymi z nią instalacjami oświetleniowymi. W skład takiego składnika majątkowego wchodzą np.: linie zasilające, oprawy, słupy itp. Dzięki temu możliwe jest identyfikowanie składnika majątkowego w systemie księgowym, jak i w terenie dzięki dodatkowym systemom komunikacji i wizualizacji oraz systemowi informacji technicznej.
Wszystkie te systemy opierają się na jednakowym fundamencie - jednostce inwentarzowej - i tym samym gwarantują spójność generowanych informacji.
W trakcie spisu instalacji oświetleniowej określono szereg urządzeń tworzących kompletny składnik majątkowy zdatny do użytkowania. Podstawowymi urządzeniami wchodzącego w zakres takiego składnika są:
Przy liniach dodatkowo wyróżniamy linie napowietrzne i kablowe. Linia napowietrzna dodatkowo dzieli się na:
Słupy:
Informacja o typie, rodzaju linii, urządzeniach wchodzących w skład instalacji oświetleniowej i ich ocenie technicznej jest bardzo istotna z punktu widzenia prowadzenia czynności eksploatacyjnych i konserwacyjnych oraz potrzeb związanych z wyceną istniejącego majątku oświetleniowego.
Dzięki zastosowaniu nowoczesnych narzędzi informatycznych i metodyce postępowania przy spisie z natury możliwe było pozyskanie danych w dość krótkim czasie 1,5 roku od rozpoczęcia spisu.
W trakcie spisu z natury instalacji oświetleniowej ujawniła się skomplikowana struktura własnościowa instalacji oświetleniowej. Uzyskano informację kto, w jakim zakresie, na jakim obszarze i jakie urządzenia posiada. Informacje te podlegają ciągłej weryfikacji w procesie rozliczenia różnic inwentarzowych.
Udział majątkowy poszczególnych uczestników (właścicieli poszczególnych urządzeń związanych z instalacją oświetleniową) w instalacji oświetleniowej jest bardzo zróżnicowany, w zależności od obszaru, regionu, gminy, Oddziału Dystrybucji oraz prowadzonej na tych obszarach polityki związanej z gospodarką oświetleniową. Często na jednym obwodzie oświetleniowym znajdują się urządzenia ENEA S.A., ENEA Operator Sp. z o.o. oraz gminy. Sytuacje takie zostały dokładnie opisane i wprowadzone do systemu, dzięki opracowanym zestawieniom inwentarzowym oraz przygotowanym specjalnie dla potrzeb inwentaryzacji modułom wspierającym proces inwentaryzacji.
Możliwe jest określenie dokładnie gdzie i jakie urządzenie należy do danego uczestnika. W każdej chwili możliwy jest dostęp do danych, ukazujący wybrany fragment instalacji oświetleniowej czy to w postaci tabel, czy wizualizacji obiektowej. Dodatkowym atutem przeprowadzonego spisu jest fakt, iż wszystkie obiekty zostały namierzone geodezyjnie poprzez pomiar GPS.
Ważnym elementem całego systemu jest stworzenie jednej bazy danych dla działów technicznych i księgowych. W ramach spisu z natury informacja techniczna została zapisana w jednym systemie informatycznym umożliwiając efektywniejsze zarządzanie oświetleniem drogowym. Wszelkie operacje związane z ruchami na majątku w ramach prowadzonych zadań przez „użytkownika systemu" (pracownika posiadającego uprawnienia do systemu) są na bieżąco wprowadzone do systemu. Dzięki temu uzyskuje się bieżącą aktualizację danych i pełen nadzór nad zleconymi zadaniami.
W ramach funkcjonalności systemu możliwe jest opracowywanie raportów o stanie majątku, prowadzonych inwestycjach, zleconych pracach, zakresie i kosztach niezbędnych prac związanych z prowadzeniem gospodarki oświetleniowej, wydruk zestawień urządzeń wchodzących w skład instalacji oświetleniowej oraz załączników do umów dotyczących usług oświetleniowych. Połączenie danych z systemem księgowym umożliwia prowadzenie dokładnej ewidencji majątku oświetleniowego, np: wprowadzanie nowych inwestycji (dokumentów OT), przesunięcia środków trwałych, likwidację części instalacji, planowanie prac eksploatacyjnych i inwestycyjnych oraz ustalenie [11] ekonomicznego okresu użytkowania majątku itp.
Prawidłowa ewidencja tych zadań jest bardzo ważna z punktu widzenia przygotowania kontraktów dla gmin (umowa na usługę oświetleniową). Ważnym elementem kosztu usługi utrzymania instalacji oświetleniowej jest amortyzacja i podatek od nieruchomości. Podanie ich faktycznej wartości do kontraktu jest bardzo istotne, gdyż ma bezpośrednie przełożenie na cenę świadczonej usługi. Dodatkowo system zarządzania majątkiem oświetleniowym może mieć połączenie z innymi systemami związanymi z obsługą klienta, np.: z systemem bilingowym i CRM (System zarządzania relacjami z klientami). W ten sposób uzyskuje się pełną wiedzę o gospodarce oświetleniowej, ilości zapotrzebowania na energię elektryczną, kosztach dostarczonej energii elektrycznej, kosztach obsługi majątku dla poszczególnych punktów odbioru energii (szafek oświetleniowych) itp.
System umożliwia swobodny przepływ informacji pomiędzy uczestnikami gospodarki oświetleniowej. Zapewnia też stały nadzór nad strukturą majątkową umożliwiając w przyszłości swobodny dostęp do informacji o instalacji oświetleniowej także samorządom terytorialnym (kontrahentom) w ramach systemu komunikacji i wizualizacji, zwiększając tym samym jakość usług oświetleniowych.
W bazie danych znajduje się lokalizacja przestrzenna takich obiektów, jak oprawa oświetleniowa, słupy i szafki oświetleniowe. Dzięki temu możliwe jest połączenie tych danych z narzędziami informatycznymi, jak Gogle Maps, Auto Mapa itp. Za pomocą tych narzędzi można uzyskać wizualizację instalacji oświetleniowej na podkładach mapowych, zdjęciach satelitarnych lub nawigacji samochodowej. Poprzez odpowiednie opisanie punktów POI* (podanie nr słupa, szafki, adresu szafki oświetleniowej, mocy oprawy itp.) jest możliwe m. in.:
W celu zastosowania przedstawionych możliwości proponuje się wprowadzenie już istniejących rozwiązań dostępnych na rynku. Jednym z nich jest Google Maps API i Google Earth Builder - wizualizujące dane w Google Earth. Google stworzyło API, umożliwiające wstawienie własnej mapy na dowolną stronę internetową. Dostęp do API odbywa się z poziomu języka JavaScript, ActionScript 3 (Google Maps API for Flash®) lub w postaci obrazu (Google Static Maps API). Google Maps API umożliwia zintegrowanie ze stroną internetową w pełni funkcjonalnej mapy, z własnymi danymi i funkcjami do obsługi zdarzeń. Odbywać się to może dzięki stronie internetowej, która może być połączona np.: z systemem Facilplus Spatial.
Podsumowanie
W celu sprawnego zarządzania infrastrukturą oświetleniową o zróżnicowanej strukturze majątkowej niezbędne jest wdrażanie Systemu Zarządzania Majątkiem Oświetleniowym, zawierającego pełną informację o instalacji oświetleniowej. System powinien być powiązany z systemem kont inwestycyjnych, systemem rozliczeniowym umów usług oświetleniowych oraz z systemem bilingowym i CRM, a także danymi księgowymi dotyczącymi amortyzacji i podatku od nieruchomości. Najważniejsze zalety Systemu to:
* Punkt w przestrzeni, najczęściej na powierzchni Ziemi. POI jest stosowany w szczególności w elektronicznych systemach takich jak np. nawigacja GPS czy GIS.
Artykuł powstał na podstawie referatu wygłoszonego na IV Konferencji Naukowo-Technicznej z cyklu „Energooszczędność w oświetleniu” zatytułowanej „Energooszczędność w oświetleniu drogowym”. Poznań, 14 maja 2013 r.
LITERATURA:
[1] Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne. Dz.U. 1997 nr 54 poz. 348, art. 3 poz. 22
[2] Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o. rachunkowości. Dz.U. 1994 nr 121 poz. 591, art. 3 ust. 1 pkt.15
[3] http://pl.wikipedia.org/wiki/IBM_Lotus_SmartSuite IBM Lotus SmartSuite
[4] http://pl.wikipedia.org/wiki/Microsoft_Office Microsoft Office
[5] http://pl.wikipedia.org/wiki/SAP_AG SAP AG. http://www.sap.com/poland/index.epx
[6] http://pl.wikipedia.org/wiki/MicroStation MicroStation. brak miejsca : http://www.bentley.com/pl-PL/Products/microstation+product+line/
[7] http://pl.wikipedia.org/wiki/Komputerowe_wspomaganie_projektowania Projektowanie wspomagane komputerowo.
[8] http://pl.wikipedia.org/wiki/AutoCAD. AutoCAD. brak miejsca : http://www.autodesk.pl/
[9] http://pl.wikipedia.org/wiki/ArCADiasoft ArCADia-INTELLICAD. brak miejsca : http://www.intersoft.pl/
[10] http://pl.wikipedia.org/wiki/System_Informacji_Geograficznej System Informacji Geograficznej.
[11] Facilplus Spatial firmy Digpro GEOGRAPHIC IT. http://www.digpro.se/index.php/en/partners-en-gb
| REKLAMA |
|
|
| REKLAMA |
|
|
